درباره قطب‌های علمی دانشگاه

 

مقدمه

در راستای تحقق سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری در خصوص ضرورت ارتقاء جایگاه جهانی کشور در علم و فناوری و کسب مرجعیت علمی به قطب علمی و فناوری در جهان اسلام، و با استناد به راهکارهای اجرایی بخش آموزش عالی قانون برنامه های سوم، چهارم و پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، از سال ۱۳۷۹ تا کنون، قطب‌های علمی در سه دوره تشکیل و بر اساس آیین‌نامه‌های مصوب فعالیت نموده‌اند. در جهت استفاده بهینه از ظرفیت آموزشی- پژوهشی عالی کشور و هم‌افزایی در حوزه علم و فناوری، دوره چهارم تشکیل و فعالیت قطب‌های علمی و بر مبنای آیین‌نامه مصوب ۱۳۹۵/۱۰/۰۷ تشکیل می‌شوند.

بر اساس آیین‌نامه فوق قطب علمی عبارت است از گروهی از اعضای هیأت علمی برجسته یک یا چند مؤسسه که در قالب شاخه‌های قطب علمی برای انجام یک برنامه مدون به مدت پنج‌سال همزمان با برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی فعالیت می‌کنند.

در تعریف جدید، ساختار با عنوان شاخه قطب علمی نیز معرفی شده است که شامل گروهی از اعضای هیأت علمی فعال در یک مؤسسه هستند که با برتری در یک زمینه علمی- تخصصی از طریق تمرکز و انسجام بخشیدن به فعالیت‌های خود در انجام بخشی از برنامه پژوهشی- فناوری یک قطب علمی فعالیت می‌کنند.

 

اهداف قطب‌های علمی

  • گسترش مرزهای دانش و فناوری برای ارتقا جایگاه علمی کشور
  • فراهم ساختن زمینه فعالیت‌های گروهی و ایجاد شبکه‌های علمی و فناوری
  • کسب مرجعیت علمی و فناوری در زمینه تخصصی خاص
  • مشاوره و تصمیم‌سازی در برنامه‌ریزی علمی و اجرایی
  • فراهم ساختن زمینه‌های لازم برای مشارکت مراکز علمی در سطح ملی و بین‌المللی در مسیر تولید علم و توسعه فناوری در داخل کشور
  • توسعه و تقویت مطالعات میان رشته‌ای و تولید علم بومی.

 

شورای قطب‌های علمی

به منظور سیاستگذاری برای ایجاد و توسعه قطب‌های علمی هماهنگ با سیاست‌های بالادستی کشور، تعیین ضوابط شناسایی، ارزیابی و حمایت از قطب‌های علمی، تعیین اولویت‌های تحقیقاتی برای تشکیل قطب‌های علمی مورد نیاز و بررسی و تأیید صلاحیت یا انحلال قطب‌های علمی با رعایت ضوابط و مقررات مرتبط شورای قطب‌های علمی با حضور اعضای زیر و تحت نظر معاونت پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تشکیل شده است:

  • وزیر علوم، تحقیقات و فناوری (رئیس شورا)
  • معاون پژوهش و فناوری وزارت (نایب رئیس)
  • مدیرکل دفتر سیاستگذاری و برنامه‌ریزی امور پژوهشی (دبیر شورا)
  • معاون آموزشی وزارت
  • دبیران گروه‌های علمی پنج‌گانه قطب‌های علمی
  • دو نفر از اعضای هیأت علمی برجسته کشور.

 

نحوه تشکیل قطب علمی

قطب علمی از دو طریق زیر تشکیل می‌شود:

  • در برخی حوزه‌ها و زمینه‌های مورد نیاز کشور بر اساس آمایش علم و فناوری و اولویت‌های استخراج شده از اسناد بالادستی، عنوان قطب علمی توسط شورای قطب‌های علمی تعیین و به مؤسسه‌ها جهت تشکیل شاخه‌های قطب علمی فراخوان داده می‌شود.
  • مؤسسه‌ها بر اساس توانمندی‌ها و مزیت‌های نسبی خود در سایر زمینه‌های مورد نیاز کشور می‌توانند متقاضی تشکیل شاخه قطب علمی شوند و شورا بر اساس پیشنهادهای مؤسسه‌ها نسبت به تعیین عنوان قطب علمی و شاخه‌های آن اقدام می‌کند.

 

قلمرو فعالیت‌های قطب علمی / شاخه قطب علمی

قطب علمی در اجرای برنامه مصوب خود می‌تواند در این زمینه‌ها فعالیت کند:

  • دستیابی به آخرین یافته‌های علمی و فناوری، بررسی و پایش تحولات علمی و بسط روش‌های تحقیق و توسعه نرم‌افزارهای تخصصی در زمینه مربوط
  • همکاری پژوهشی مؤثر و هدفمند با سازمان‌ها و مؤسسات علمی، صنعتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ملی و بین‌المللی
  • جذب همکاری‌های علمی نخبگان ایرانی و غیرایرانی داخل و خارج از کشور
  • طراحی و همکاری در اجرای دوره‌های میان‌رشته‌ای جدید مورد نیاز کشور
  • مشارکت در بازنگری برنامه‌های درسی و آموزشی برای پیشنهاد به مراجع ذی‌ربط
  • هدفمند ساختن موضوع رساله‌ها و پایان‌نامه‌های دانشجویان تحصیلات تکمیلی
  • تربیت دانش‌پژوهان نخبه در دوره‌های پسادکتری
  • مشارکت در سیاست‌گذاری و تصمیم‌سازی‌های علمی از طریق ارائه پیشنهادهای تخصصی، طرح‌ها و لوایح و آیین‌نامه‌های قانونی.

 

قطب‌های علمی مصوب

شورای قطب‌های علمی سه دوره تشکیل و فعالیت این قطب‌ها، بالغ بر ۶۹ گروه علمی را به عنوان قطب علمی شناسایی کرده است که دانشگاه تهران به عنوان نماد آموزش عالی کشور با بهره‌گیری از توان پژوهشگران بین‌المللی این دانشگاه و جلب همکاری محققین برجسته سایر دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی کشور، با در اختیار داشتن ۳۷ قطب علمی فعال و معتبر در حوزه‌های پژوهشی مختلف (حوزه فنی و مهندسی ۱۰ قطب، حوزه کشاورزی و منابع طبیعی ۱۳ قطب، حوزه دامپزشکی ۴ قطب، حوزه علوم انسانی ۴ قطب، حوزه علوم پایه ۳ قطب، حوزه هنر ۲ قطب و حوزه علوم بین رشته‌ای ۱ قطب) سهم بسزایی در توسعه علمی کشور داشته است.

در دوره چهارم تشکیل و فعالیت قطب‌های علمی بر اساس آیین نامه جدید، بیش از ۵۴ تقاضای تشکیل شاخه قطب علمی در حوزه‌های مختلف از دانشگاه تهران در شورای قطب‌های علمی کشور در دست بررسی است.


تعداد بازدید:۳۹۸۶