درباره قطب‌های علمی دانشگاه

 مقدمه

قطبهای علمی (Centers Of Excellence) در دهه های اخیر توسط مجامع علمی در جهان ایجاد شده و توسعه یافته است و اهداف عمده آنها عبارتند از: ایجاد رقابت سالم، نوآوری، ارتقای کیفیت و تولید دانش فنی. انتظار می رود از رهگذر ایجاد قطبهای علمی سطح آموزش و پژوهش در کل کشور ارتقا یابد و برای حل مسائل و معضلات اساسی کشور از طریق رشد و فناوری چاره جویی شود.

تشکیل قطبهای علمی

در اجرای بند ۶ راهکارهای اجرایی قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۸۳-۱۳۷۹) که اذعان می دارد:

" تعدادی از دانشگاهها و موسسات آموزش عالی،‌ مراکز و موسسات پژوهشی به عنوان قطب و پایگاه اصلی رشته های مختلف علوم پیش بینی و راهکارهای حمایتی اداری و مالی و فنی و قانونی با هدف تبدیل آنها به مرکز پیشرفته علمی در حوزه ها ی مختلف علوم در بلند مدت، تنظیم خواهد شد."

آیین‏ نامه قطبهای علمی مشتمل بر ۸ ماده و ۷ تبصره در تاریخ ۱۳۷۹/۸/۳ به تصویب وزیر علوم،‌ تحقیقات و فناوری رسید و طی بخشنامه شماره ۲۱/۱۵۰۵ مورخ ۷۹/۸/۱۵ به دانشگاهها ابلاغ شد.

تعریف قطبهای علمی

طبق ماده ۱ آیین نامه، به یک گروه علمی (آموزشی یا پژوهشی) که دارای فعالیتهای علمی و ویژگیهای برجسته ای در زمینه های آموزشی، پژوهشی و همکاریهای علمی وبین المللی باشد، قطب علمی گفته می شود.

اهداف و وظایف قطبهای علمی

= دستیابی به آخرین یافته های علمی و افزایش مشارکت در گسترش مرزهای دانش واعتلای موقعیت علمی کشور

= تربیت پژوهشگران و اندیشمندان تراز اول؛

= ایجاد محیطی پویا و مولد علم؛

= برقراری ارتباطات موثر بین المللی؛

= جذب اعضای هیات علمی و پژوهشگران برجسته ایرانی مقیم داخل و خارج از کشور؛

= انجام دادن پژوهشهای لازم برای حل معضلات اساسی کشور؛

= دایر کردن رشته های جدید مورد نیاز کشور در سطوح عالی؛
 

شرایط لازم برای قطب علمی شدن

هر گروه آموزشی یا پژوهشی به شرط داشتن یک هسته علمی قوی (حداقل ۵ عضو هیات علمی استاد و دانشیار با عملکرد آموزشی و پژوهشی برجسته در طول ۵ سال اخیر) و ارائه یک برنامه پنج ساله برای تحقق هدفهای قطبهای علمی باتکیه بر مزیتهای نسبی و نیازهای آتی کشور می تواند متقاضی احراز عنوان قطب علمی شود.

فرایند شناسایی قطبهای علمی

شناسایی قطبهای علمی طی مراحل زیر صورت می گیرد:

= درخواست از سوی گروههای واجد شرایط؛

= ارزیابی قابلیتهای گروه متقاضی از لحاظ عملکرد آموزشی، پزوهشی، همکاریهای علمی و بین المللی و امکانات سخت افزاری و نرم افزاری؛

= ارائه برنامه از سوی گروه متقاضی؛

= ارزیابی برنامه در کمیسیون تخصصی؛

= تصویب در شورای قطبهای علمی و ابلاغ آن؛

شورای قطبهای علمی

شورای قطبهای علمی مطابق مفاد ماده ۶ آیین نامه قطبهای علمی به منظور شناسایی، حمایت، نظارت و ارزیابی قطبهای علمی تشکیل شده است. اعضای شورای قطبهای علمی با توجه به اصلاح انجام شده طی نامه شماره ۱۳۵/۱۵۹۰ مورخ ۱۳۸۲/۸/۳ عبارتند از:

= وزیر علوم، تحقیقات و فناوری (رئیس شورا)؛

= معاون آموزشی وزارت( نایب رئیس شورا)؛

= معاون پژوهشی وزارت؛

= معاون فناوری وزارت؛

= معاون پژوهشی فرهنگستان علوم جهوری اسلامی ایران؛

= سه تا هفت نفر از اعضای هیات علمی برجسته کشور؛

= رئیس موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی(دبیرشورا)؛

حمایت از قطبهای علمی

بر اساس بند ۹ راهکارهای اجرایی قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۸۳-۱۳۷۹) که اذعان می دارد:

" از ایجاد مراکز و قطبهای علمی و فناوری در کشور حمایت شده و زمینه های توسعه آنها فراهم شود."

از ابتدای برنامه سوم توسعه (۱۳۷۹) در ضمن اعتبارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ردیف اعتباری مستقلی با عنوان تحقق قطبهای علمی کشور ایجاد شده است که توزیع اعتبارات این ردیف بر اساس برنامه و عملکرد قطبهای علمی زیر نظر شورای قطبهای علمی و توسط دبیرخانه شورای مذکور انجام می شود.

قطبهای علمی مصوب

شورای قطبهای علمی در حال حاضر بالغ بر ۶۹ گروه علمی را به عنوان قطب علمی شناسایی کرده است که از این تعداد ۲۶ قطب در گروه فنی و مهندسی در رشته های زیر می باشد:

مهندسی پزشکی، مکانیک، برق، مواد، عمران، شیمی، نساجی،‌ معدن، مکاترونیک و فن‌آوری زیر دریا

۱۲ قطب علمی در گروه علوم پایه در رشته‌های:
آمار، ریاضی، شیمی، زمین‌شناسی، زیست‌شناسی، فیزیک

۱۹ قطب علمی در گروه کشاورزی و دامپزشکی در رشته‌های:
آبیاری و آبادانی، باغبانی، دامپزشکی، زراعت و اصلاح نباتات، گیاه پزشکی، خاکشناسی، علوم دامی

۱۲ قطب علمی در گروه علوم انسانی و هنر در رشته‌های:
ادبیات فارسی، اقتصاد، جغرافیا، حقوق، معماری و شهرسازی